KREDİ DERECELENDİRME METODOLOJİSİ

Derecelendirme metodolojimiz, kredi derecelendirmede en önemli rolü oynayan hem kalitatif hem de kantitatif faktörlerin, kredi derecelendirme notunun oluşturulmasında nasıl kullanıldıklarını açıklamaktır.

TCR metodolojisi kantitatif kredi derecelendirme modeli ile daha önceleri üzerinde uzunca süre çalışılmış kalitatif analizin bir kombinasyonundan meydana gelmektedir. Tutarlı bir kredi risk ölçümü metodolojisi, modellerin dayandığı metodolojik alt yapısının sağlamlığı ile doğru orantılıdır. Bu modeller kurumsal kredi derecelendirmeler sürecinde ve BASEL II çerçevesinde verilecek KOBI derecelendirme notları için geliştirilecek metodolojide kullanılacaktır.

Bir kurum için talep edilen derecelendirme hizmetinin sunulmasında; birkaç uzman analizcisinin bir araya gelerek yaptıkları ortak çalışmaların sonucunda elde ettikleri verileri ve sonuçları komitede bulunan uzmanlara sunulur ve komitenin değerlendirmesi sonrasında ortak görüş olarak yayınlanmasına kadar birçok derecelendirme süreci takip edilir. En temel süreç, esas olarak birden fazla kredi denetçisi ve analizcisinin  ekip çalışması yaparak ilgili kurumun, mesela, sektör trendleri ve riskleri, ticari riskler, işletme riskleri ve yönetim riski gibi kalitatif durum ve yönlerini değerlendirmeye tabi tutması ve ardından analiz sonucunu, kantitatif modellerden üretilmiş sayısal değerler ile kombine ederek komitenin karar toplantısına hazırlaması  ve sunumudur.  Son olarak, derecelendirme raporu Derecelendirme Komitesinin (rating committee) müzakerelerine tabi tutulur. Komite derecelendirme sonucunu onaylar ve nihai derecelendirme tamamlanmış olur.

Nihai aşamada ilan edilen kredi derecelendirme notu, TCR'in kurumların temerrüt olasılıklarına (TO), "Probability of default" (PD) dayanarak onları sınıflandırması ve anlamlı sembollerle düzenlemesiyle elde ettiği kurumların kredibilite seviyesi ile ilgili fikridir.

TCR kredi derecelendirme alanında , serbest teşebbüsler, yeni oluşturulan işletmeler, kamu kurumları, finansal kurumlar, kar amacı gütmeyen kuruluşlar, sigorta firmaları, yatırım fonları ve Basel II sürecinde kredi notu alma zorunluluğu olan KOBI'ler gibi geniş bir hedef kitleye hizmet vermeyi amaçlamaktadır.

TCR tarafından verilen kredi derecelendirme notları (normal piyasa koşulları altında) ilk verildikleri tarihten itibaren bir yıl geçerlidirler. Bu süre zarfında periyodik derecelendirme hizmetleri devam ederken istek üzerine (güncellenmiş) derecelendirme hizmeti de vemektedir ki bu genelde kredi tahsis edilen, kredi ile ilişkili bir durum ortaya çıktığında kurumun mevcut kredi notunun güncellenmesi şeklinde olmaktadır. Genelde bir kurumun derecelendirilmesi esnasında temel olarak göz önünde bulundurulan faktörler, örneğin eski ve yeni yönetime ait başarı analizi, değerlendirme esnasında mevcut objektif bilgiler, normal ve stres senaryosu altında yapılan farklı tahminler ortaya koymak, kredi analizcilerinin uzman kararları ve muhtelif deneyimlerdir.

TCR'in kullandığı kurumsal kredi derecelendirme modelinin temel özellikleri şunlardır:

• Yapısal özellikler:

-Kurumlar, varlıklarının büyüklüklerine ve her bir segment için kullanılan modeller ile sektör tipine göre farklı bölümlere ayrılmaktadırlar
-Kamu kurumları için geliştirdiğimiz kalitatif bir model vardır. (yani kantitatif ve finansal olmayan bir model)
-Finansal kurumlar yedi farklı bölüme ayrılmışlardır ve her bir bölümün kendi derecelendirme modeli bulunmaktadır.
-Kantitatif faktörlerin uygulanması, CEO bilgilerinin kullanımı ve kapsamının uygulanmasıyla beraber artmıştır.
-Kantitatif ve kantitatif olmayan derecelendirme süreçleri kredi derecelendirmesi gerçekleştirilirken birbirinden bağımsızdırlar.
-Normal ve Stres projeksiyonları (Finansal tahminler) derecelendirme sürecinde yansıtılmışlardır.

• TCR Derecelendirmeleri :

-İşletme büyüklüğünün ve sektörünün önemi olmaksızın birbiriyle aynı derecelendirmeler aynı risk seviyesini temsil ederler.
-Kantitatif analiz ve projeksiyon sonuçları (mali tahmin) üstünlük ilkesi sürecinde kullanılırlar.

METODOLOJİLERİN ÖNEMLİ UNSURLARI

Herhangi bir kredi derecelendirme şirketinin derecelendirme sisteminin anlaşılabilmesi ve diğer derecelendirme şirketlerinin sistemleri  ile karşılaştırılması için, bileşenlerin açık olması şarttır. Metodolojilerin uygulamaları bir tekrarlanan süreçtir. Bir bileşendeki değişim tek bir derecelendirmede veya bir derecelendirme sınıfında çok büyük farklı derecelendirme sonuçlarına neden olacaktır.

Farklılıklar derecelendirme firmalarının  yayınlanmış bilgilerinden her zaman çok kolay görülebilir ve anlaşılabilir değildir.

Bu farklılıklar farklı derecelendirme metodolojilerin farklılıklarını algılayamayan pek çok yorumcu ve bazı düzenleyiciler tarafından gözden kaçırılabilmektedir. Pek çok halde metodolojilerde farklılıklar o ülkelerin derecelendirme sektörünün gelişmişliği  ve farklı derecelendirme firmalarının bulunduğu bir ekonomiye sahip olmalarının sonucudur.Yaklaşımlardaki farklılıklar genelde üzerine daha geleneksel metodolojilerin temellendirileceği geçmiş bilgilerinin ve bazı hallerde iç piyasada odaklanacak bazı gereksinimlerin ve göreceli derecelendirmelerin eksikliğinden kaynaklanmaktadır.Kredi derecelendirme sürecimizin asıl amacı, yönetim veya yatırım analizi değil, şirketin finansal yükümlülüklerini yerine getirme kapasitesini ölçmektir. Bu yükümlülüklerin tamamının  zamanında ödenmesi için şirketin yeterliliği ve istekliliği değerlendirilmektedir.

Kurum derecelendirmeleri açısından derecelendirme metodolojilerinin temelinde dört önemli bileşen bulunmaktadır:

1. Ölçülen nedir?

     • Temerrüt olasılığı, veya

     • Kaybın yaklaşık değeri?

2. Temerrüd olasılığının fazla olduğu durumlarda

     • Göreceli, veya

     • Kesin? yorumlar

3. Temerrüdü meydana getiren nedenler  nelerdir?

     • Tarihleri geçirilen bir ödeme planı, veya

     • Ödemesiz dönemler

     • veya kanuni temerrüdün gerçekleşmesi (iflas)

4. Olasılığın ölçümünün temeli nedir

     • Döngü veya

     • Zamandaki nokta

Temerrüde düşme konusunda BIS tarafından 2004 yılında yapılan tanımlamada: Borçlunun banka grubuna olan önemli bir kredi borcunun vadesi 90 günden fazla geçmiş ve borç ödememiştir.

Ödememe ihtimalinin göstergeleri olarak dikkate alınabilecek unsurlar şunları içerir:

-Banka, kredi borcunu tahakkuk etmemiş statüye koyar.

-Banka kredi riskini üstlendikten sonra kredi kalitesinde algıladığı önemli bir düşüşten dolayı bir karşılık veya hesaba özgü bir karşılık ayırır.

-Banka, önemli bir ekonomik kayba katlanmak suretiyle krediyi satar.

-Anapara, faizler veya (ilgili ise) ücretlerde önemli bir feragat veya ertelemenin neden olduğu bir finansal borç azalmasına yol açma ihtimalinin bulundugu hallerde, banka kredi borcunun haciz altında yeniden yapılandırılmasına izin verir.

-Borçlunun banka grubuna olan kredi borcundan dolayı, banka borçlunun müflis ilan edilmesi için veya benzeri bir karar için müraacat eder.

-Borçlu, iflas veya benzeri bir koruma için talepte bulunur veya müflis ilan edilir veya benzeri bir koruma altına alınır.

DERECELENDİRME SİSTEMİ TASARIMI

"Derecelendirme sistemi" tasarımı, kredi riskinin değerlendirilmesini, iç risk derecelendirilmelerinin kullanımını, temerrüt ve zarar tahminlerinin nitelendirilmesini destekleyen tüm metotlardan, süreçlerden, kontrol unsurları, veri toplama ve IT sistemlerinden meydana gelir. Her bir varlık sınıfında, derecelendirme kuruluşumuz çoklu derecelendirme metodolojilerinden yararlanmaktadır. Mesela, çeşitli sektörler veya pazarın farklı bölümleri için özel derecelendirme sistemleri geliştirilmektedir. (mesela büyük, orta ve kayıtları zayıf olan kurumlar için farklı metotlar ve faktörler değerlendirme aşamasında göz önünde tutulmaktadır. Derecelendirme sisteminin tasarımında tek bir standart bulunmamakta farklı kategori için farklı model kullanılabilmektedir.

4. KREDİ DERECELENDİRME SİSTEMİ

Bir Derecelendirme Sisteminin Özellikleri

• Derecelendirme süreci,  bütün kalitatif ve kantitatif müşteri verileri analizine dayalı ve bunlardan özellikle: Karlılık, sermaye yapısı, gelirlerin kalitesi, borçlu hakkındaki bilgilerin kalitesi ve ulaşılabilirliği, dış kaynaklardan sermaye finansmanının derecesi, finansal esneklik, nakit yaratma, yönetimin niteliği, piyasadaki durum ve büyüme şansı, ülke/çevrenin riskinin bir fonksiyonudur.  
• Derecelendirme objektif kriterlere dayanmaktadır. Kişi ve zaman itibariyle bağımsızlık söz konusudur.
• Derecelendirme kararı bağımsız bir birim tarafından verilmektedir.
• Bütün derecelendirmelerin en azından yılda bir güncellenmesi gereklidir.Yeni bilgilere uygun olarak kredi notu uyarlamaya tabii tutulur. Uyarlama süresi müşterinin kredibilitesinin kötüleşmesi durumunda 30 gün ile sınırlıdır.